Adam Melonek

Szanowny Panie,

jak podaje Kazimierz Rymut w dziele Nazwiska Polaków. Słownik etymologiczno-historyczny (t. II, 2001, s. 83) zarówno nazwisko Melonik, jak i nazwisko Melonek (a także nazwiska Melonczyk, Melonowicz, Meloń, Melion, Melijan, Meljon, Meljan, Melanowicz, Malion, Malionczyk) pochodzą od nazwiska Melon. To ostatnie miewało zaś w polszczyźnie dwojakie pochodzenie:

1. Od przezwiska Melon, pochodzącego od wyrazu pospolitego melon ‘roślina dyniowata, dynia, arbuz’. Ten z kolei jest zapożyczeniem z łacińskiego mēlō, dopełniacz mēlōnis, co było skróceniem mēlopepō, zapożyczonym z greckiego μηλοπέπων, mēlopépōn ‘melon’, utworzonego od μῆλον, mêlon ‘jabłko; jakikolwiek owoc rosnący na drzewie’ i πέπων, pépōn ‘ugotowany na słońcu, dojrzały; łagodny’. Greckie mêlon ‘jabłko’ jest zapewne w jakiś sposób powiązane z łacińskim mālum (późnołacińskie mēlum, stąd np. włoskie mela) ‘jabłko’ – może oba pochodzą z tego samego praindoeuropejskiego wyrazu *méh₂lom, a może oba te języki zapożyczyły je z jakiegoś języka nieindoeuropejskiego.

2. Od wschodniosłowiańskiego imienia Omelijan, którego polskim odpowiednikiem jest Emilian. Oba pochodzą z rzymskiego nazwiska Aemiliānus, które zostało utworzone od nazwiska Aemilius. Przy czym rzymskie nazwy osobowe składały się zazwyczaj z trzech członów: imienia (praenomen), nazwiska rodowego (nomen gentile) i przydomka (cognomen); w tym wypadku Aemilius było nazwiskiem rodowym, Aemiliānus – przydomkiem; dlatego np. cesarz Emilian nosił imię i nazwiska Marcus Aemilius Aemilianus. Dalsze pochodzenie imienia Aemilius nie jest pewne – może wzięło się od łacińskiego aemulus ‘rywal, ktoś chcący komuś dorównać, zazdrośnik’ (pośrednio stąd pochodzi łacińskie aemulātus ‘naśladowany, kopiowany’, zapożyczone do angielskiego jako emulate ‘naśladować, kopiować’), a to z praindoeuropejskiego rzeczownika *h₂éi̯mō ‘naśladowanie’; z tego samego rdzenia *h₂ei̯m- (tylko od jego krótszego wariantu, *h₂im-) pochodzi też w łacinie imāgō ‘naśladowanie, obraz’ (stąd np. angielskie image ‘wizerunek’) i imitō ‘naśladuję’ (stąd np. polskie imitacja).

Przy czym nazwisko Melonek związane jest raczej z tym pierwszym źródłem nazwiska Melon, ponieważ w gwarach melonek oznacza zarówno ‘mała dynia’, jak i – żartobliwie ‘głowa’, stąd nietrudno o powstanie przezwiska *Melonek.

Natomiast z nazwą miejscowości Melonek w województwie świętokrzyskim może być różnie. Znów Kazimierz Rymut, ale tym razem w dziele Nazwy miejscowe Polski (t. VII, 2007, s. 20), podaje dwie możliwości:

1. jest to nazwa żartobliwa, dawniej prawdopodobnie określająca młyn lub karczmę, związana z gwarowym czasownikiem melać i rzeczownikiem melone ‘mielone (zboże)’;

2. nazwa ta pochodzi od wyżej wspomnianego przezwiska *Melonek.

Z wyrazami szacunku

Kamil Pawlicki