Jan B.

Szanowny Panie,

poprawna jest konstrukcja tiret pierwsze.

Rzeczownik tiret jest zapożyczeniem z języka francuskiego, tzw. wyrazem cytatem. Oznacza to, że zachowaliśmy jego wymowę (ostatnia litera jest niewymawiana + pozostał akcent na pierwszej sylabie od końca: [tire]). W polszczyźnie jest to również wyraz nieodmienny.

W języku francuskim tiret ma, co prawda, rodzaj męski, lecz w języku polskim – ze względu na jego właściwości fonetyczne i fleksyjne – przybrał rodzaj nijaki. Ostatnia głoska, czyli [e], każe przyporządkować tiret do deklinacji nijakiej; brak odmiany utrwala fonetyczne zakończenie [e] we wszystkich formach, a więc nie pozwala na przesunięcie rodzajowe w kierunku rodzaju męskiego. To byłoby zasadniczo możliwe wtedy, gdyby tiret było wyrazem odmiennym, podobnie jak np. dekret, albo gdyby szczególnie zależało nam na zachowaniu zgodności rodzajów gramatycznych pomiędzy językami francuskim i polskim. Tradycja fleksyjna jest jednak taka, że tiret właściwie od początku swego funkcjonowania w polszczyźnie (zauważmy, że tylko w tekstach specjalistycznych, w których przywiązanie do normy jest szczególne) ma rodzaj nijaki; trudno tę tradycję zmieniać i chyba nie ma ku temu potrzeby.

Łączę wyrazy szacunku

Agata Hącia