jarosław
Szanowny Panie,
zacznę od drugiej sprawy. Tak, formy typu byłom, zrobiłom, widziałom, patrzyłom, wierzyłom, podobnie jak byłoś, zrobiłoś, widziałoś itd. są zgodne z polską gramatyką, podaje je np. Mirosław Bańko w Wykładach z polskiej fleksji, Warszawa 2002, s. 93, czy Słownik gramatyczny języka polskiego. Są to formy 1 i 2 os. lp. cz. przeszłego r. nijakiego. Przez dłuższy czas uważano, że są to formy potencjalne albo, w najlepszym wypadku, zarezerwowane dla bajek i baśni: bohaterowie nazywani rzeczownikami rodzaju nijakiego mogliby użyć właśnie takich form czasownikowych, np. słońce mogłoby powiedzieć: Cały dzień byłom na niebie, świeciłom nieustannie i uśmiechałom się do świata. Tradycyjnie form tych nie używali ludzie – sięgali po rodzaj męski lub żeński (byłem, widziałem; byłam, widziałam). W ostatnich latach sytuacja jednak się zmieniła: część osób nieidentyfikujących się z płcią męską lub żeńską, niewpisujących się w binarny paradygmat płci wybiera właśnie formy rodzaju nijakiego, może dlatego, że uważa je za najbezpieczniejsze, najbardziej neutralne, najwygodniejsze. Obserwujemy tutaj zatem zmianę nie tyle gramatyki polskiej, ile polskiego zwyczaju językowego.
Jeśli chodzi natomiast o deklinację zaimka ono, a zwłaszcza jego formę biernika lp., to tradycyjnie jest ona następująca: M. ono, D. jego/go/niego, C. jemu/mu/niemu, B. je/nie, N. nim, Ms. nim, W. ono. Tę odmianę można znaleźć np. w Słowniku gramatycznym języka polskiego. Domyślam się jednak, że Pana pytanie dotyczy deklinacji pozornie innowacyjnej, proponowanej np. przez twórców strony Zaimki.pl. Pozorna innowacyjność wynika z podawania w „etykiecie” deklinacji formy jego, która jednak, pamiętajmy, jest poprawna w dopełniaczu zaimka ono. Zauważmy, że przykłady odnotowane na oznaczonej stronie nie wychodzą poza zwyczajową odmianę. W zdaniach:
- Tęsknię za jego śmiechem.
- Chciałobym go posłuchać.
- Chciałobym posłuchać właśnie jego.
- Napiszę do niego później.
odnotowano tradycyjne formy go/jego/niego, poprawne w konstrukcjach z dopełniaczem, a w zdaniach:
odnotowano tradycyjne formy je/nie, poprawne w konstrukcjach z biernikiem.
Nie mamy tu zatem do czynienia z żadnymi zmianami gramatycznymi. Jedyna nowość polega w tym wypadku na przeniesieniu form tradycyjnie uznawanych za potencjalne ze strefy właśnie potencji językowej do strefy użyć językowych (a może nawet uzusu).
Z wyrazami szacunku
Agata Hącia