PJ UW - przyczynowe znaczenie przyimka przez

17.09.2026

Kiedy można uznać za poprawne użycie przyimka "przez" w znaczeniu "z powodu" / "ponieważ"? Zauważyłem, że od dłuższego już czasu formą językową popularną wśród młodzieży jest nagminne stosowanie wyrażenia z przyimkiem "przez" jako wypowiedzenia podrzędnego w wypowiedzeniach podrzędnie złożonych okolicznikowych przyczyny, a bywa, że nawet i celu (np. "Przez życie w kłamstwie staje się znienawidzonym władcą". "Przez chęć zdobycia władzy posuwa się do morderstwa". "Przez zdobycie ręki ukochanej czułby się szczęśliwy". Zazwyczaj taka forma określająca przyczynę, zwłaszcza w kontekście negatywnym, uznawana jest za poprawną (np. Przez swą chciwość stał się ofiarą ataku oszustów internetowych.), choć i tu nie ma pełnej zgodności.

Krzysztof Rithaler

Szanowny Panie,

przyimek przez służy nam do wyrażania wielu znaczeń (związanych np. z przestrzenią, sposobem wykonywania czynności, trwaniem czegoś w czasie). Jedną z jego funkcji jest tworzenie wyrażeń wskazujących „na przyczynę tego, o czym informuje pozostała część zdania, np.

Przez jego głupotę stracili masę pieniędzy.

Dziękować za coś przez grzeczność.

Oskarżyć kogoś przez zawiść”, por. „Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN” pod red. Andrzeja Markowskiego, Warszawa 2000, s. 794-795.

Zgodnie z Wielkim słownikiem języka polskiego PAN przyimek przez występuje w tekstach jako zamiennik wyrazów dzięki, na skutek, w skutek oraz z powodu (WSJP).

Warto jednak zauważyć, że nie mimo bliskoznaczności przyimków dzięki i przez w wypowiedzeniach wyjaśniających przyczynę, nie są one pełnymi synonimami. Wyrazu dzięki nie użyjemy w „wyrażeniach wskazujących na przyczynę czegoś złego, niekorzystnego”, „Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN”, s. 192. Jak słusznie Pan zauważył, przyimka przez używamy raczej w negatywnym kontekście.

Łączę wyrazy szacunku

Monika Pawelec-Skurzyńska